Аxмад Бейжон ЭРЖИЛОСУН

 

Гулнор

 

 

роман

 


Туркия туркчасидан ўзбек туркчасига ўгирган: Пирмуxаммад Xoлмуxаммад

роман  истанбулда ''Φtόken'' нашрётида 1997 йилда Туркия туркчасида босилди

Бу романнинг мазкур ўзбекча таржимаси Туркиянинг коня шаxридаги  ''Kφmen'' нашрётида нашрга тайёрланмокда


 

 

Сўзбоши

 

Роман муаллифи - таникли турк тилшуноси Профессор Аxмад Бейжон Эржилосун турк дунёсида номи чиккан олимдир. У Совет Иттифокида бошланган кайта куришнинг илк йилларида ўрта Осиё турклари билан маданий алокалар ўрнатиш учун жонбозлик кўрсатган илк турк мунавварларидан бири. Мазкур роман ўша 80-йиллар ўрталарида Осиёга келган мунавварнинг кўзи билан кўрилган манзаралар, унинг кулоги билан эшитилган сўзлар ва унинг юраги билан xис килинган туйгуларга йўгрилгандир.

Бу асар, сўнгги юз йилда Туркия турклари томонидан ўрта Осиё xакида ёзилган ягона асар десак, муболага бўлмайди. Турклари ва ўрта Осиё турклари бир-биридан шу кадар узоклашгандилар.

Романнинг марказий каxрамони ёш олим Ўгуз турк кавмларининг бирлиги идеалининг тимсолидир. Тўгрироги, ўз тарихини янгидан таниб, том маънода уйгона бошлаган турк йигитининг КГБ ходимаси бўлган ўрта Осиёли кизга уйланиб Туркистонни ва Гарбий турклар (Туркияни)ни бирлаштириш учун биринчи амалий ишни бошлайди гуё. Унинг Олтойга килган сафари xикояси нафакат Туркия турклари учун, балки ўрта Осиё турклари - ўзбеклар, козоклар, киргизлар, туркманлар учун xам ибратли xикоядир. Чунки, ўз тарихини англашда кечикиш Туркия турклари каби ўрта Осиё кавмларига xам тааллукли камчиликдир.

Романдаги вокеалар 1986-йилдан 2000 йилгача бўлган вакт орасида юз беради. Романда тасвирланган персонажларнинг аксарияти бугун xаётда бўлган кишилардир. Улардан баъзилари муаллифнинг якин дўстлари, танишларидир. Туркия ва Туркистон турклари ўртасидаги муносабатларни кузатиб бораётган xар бир киши романда тасвирланган вокеаларнинг реал xаётдан олиниб ёзилганига шоxид бўлади.

Масалан, романдаги профессор Эрйигит - роман муаллифининг ўзи. Бошка тўкима исм билан аталган олимлардан бири Тургут Дениз - xаётда профессор Дурсун Йилдиримдир. Tошкент саёxатида тасвирланган персонажлардан “Асан Али” - кримтатар ёзувчиси раxматли Айдар Усмон бўлса, “Камол Эркин” - Рауф Парфидир. “Mаxмат Маъруф” эса, Мамадали Маxмуддир. Шунингдек, романда шоир Муxаммад Солиx xам бор. У “Aнвар Мурот” исми остида тасвирланади.

“Гулнор” романидаги бу xужжатли замин уни кўпрок ўкимишли килади. Китоб роман деб аталган бўлса-да, романлик иддаосидан йирок камтар бир услуб билан ёзилган. Муаллифни ёзувчилик шуxратидан кўпрок турк кавмларининг долзарб муаммолари кизиктираётгани асарнинг xар саxифасида сезилиб туради. Аммо бу хусусият унинг кадрини туширмайди, аксинча, турк кавмларини бир-бирига якинлаштиришда кизгин нутклардан кўра кичик бўлса xам, бир амалий фаолиятнинг накадар муxимлигини бизга эслатиб, умум идеалимизга баxоли кудрат хизмат килади.

Максуд Бегжон


 

Учок зулматга шўнгир экан, Ўгуз Думан авваллари факат исмларини эшитган домлалари билан танишганидан хурсанд эди. Икки кундир улар билан бирга эди. “Отатурк xаво майдони”да учрашиб, регистрациядан ўтгандан сўнг, бир учокда Москвага парвоз этишганди. Учокда Ўгуз профессор Mаxмат Эрйигит ёнига тушди. Кўп гапиришни севмаган Эрйигит ўгизнинг кайси факултетни тугутгани-ю, олий ўкув юрти дипломини кайси мавзуда ёзганини сўраб, киска жавоблар олди ва яна мовий кўкка караб, жимгина кетаверади.

“Космос” меxмонхонаси рўпарасидаги Коинот символи... Москванинг бу кисми Советлар Иттифокининг келажагини тамсил этарди... Ўгуз белига богланган камарлари-ла коинотга илк кадамини ташланди... сўнгсиз коронгилик ва xаяжонли гала-говур ичида ўзини йўкотганди у. Икки сония аввал ўзининг эмас, онасининг чинкиригини эшитгандай эди... У коронги ва тор бир бўшликдан, вужудини чирмаб олган тўрвадан кандай кутулганини бирданига англай олмасди. Миттигина мияси факат мажxал шакллар ва сасларни кайд этганди...

Белидаги кордонни тортиб, фазо кемасига богликлигини текшириб кўрди. Бўшликка томон икки одим отди... ва оркасига кайтди...

Самимий xаракат билан унинг тиззасига уриб, “кани ўгиз, айтчи, Tошкентга бораяпсан, хурсандмисан?”, деган бир овозни эшитди, бу профессор Арслон хўжа эди.

Xа, улар Tошкент учогида эдилар ва Ўгуз бу сафар профессор Арслоннинг ёнида эди. арслон хўжа профессор Эрйигитга xеч ўхшамасди. Самимий xаракатлари илк дакикаданок Ўгузга маъкул келганди. Хўжага хурсандлигини айтиш учун бир неча сўзни фазо бўшлигига ташлади, аммо сўзларнинг бу бўшликда xаракат этмасликларини у унутганди. Kизик, овозим чикмаяпти, дея бўгзини ушлаб кўрди Ўгуз. Кейин ўксириб кўрди.

ўрхон Нодий хўжанинг йўгон овози эса фазода xаракат этарди:

–Хўжам!, - деди, ўрхон Нодий профессор Арслонга юзланиб, - Эшикнинг устидаги ёзувда нима ёзилганини биласизми?

–Йўў-к, нима ёзилганмиш?

–Не курит, ёзилган, хўжам. Сигарет чекилмасин, дегани эмиш.

–ўрхон, тушунилди, беш соат сигарет ичмаймиз...

Ўгуз эса, (хаёлида) Москва кўчаларида эди. Биноларнинг юксак деворларидаги йирик гиштлар, ким билади, неча юз йилларнинг сасларини ўзида яширган. Дарвоза ва деразаларнинг очик тургани йўкди. Улар xам баxайбат ва юксак эди. Ким билади, канча умрнинг мажороларига шоxид бўлар. Ўгуз дарвозалардан бирини очиб, ичкари кирмок истади, аммо кучи етмади. Кирганда xам, рус xаёти xакида нима биларди-ки...

Озорий бир йигит уларни бир хусусий ресторанга олиб борганди. Озарий йигит Туркиядан келган домлаларнинг “водка” ичишни истамаганини куриб, xайрон бўлган бўлса xам, у тажрибали эканини кўрсатди. Расмий курси 68 копеек бўлган долларни 2 рублдан алмаштириб берганди. Бу “ресторан” дейилган макон авваллари хусусий уй бўлганлиги кўриниб турарди. Ёгли гўштлар булган товакларни столларга кўйган Людмила балки бу уйда турмуш кўрганди. Унинг тирсиллаган болдирларида худди бу уйда кечирилган турмуш хотиралари титраб турарди. Гагарин фазога чикаётганда нимани ўйлаган экан-а? Янкага карши козонган галабасини ўйлаганмикан? Ёки фазода Тангрини куришни ўйлаган эдими?... Аммо тарих Шумердан бошланганди. Тангри илк одамни Мессопотамияда яратганди. Илк одам бир нуфта, бир томчи кондан яратилганди. У галати зим-зиё бир тўрвани ёриб чикканди, аммо яна кандайдир Кордонга боглик эди.

Ўгуз кўлларини беихтиёр камарларига теккизганди. Учок xаво бўшлигига дуч келгандай, бир оз силкиниб кўйди.

“Космос” меxмонхонасининг залида Mаxмат Эрйигит хўжа xикоя килаётганди:

–Сиэтллда Арслон Алптекиннинг уйида еганим ўзбек мантиси xеч эсимдан чикмайди. Бугда пишган мантилар xар бири кафтимдай келарди. канча еганимни билмайман, аммо бунака мантини сўнгсиз ейиш мумкиндай туюлганди...

Сўнгсиз xам сон бўладими?, деб ўйлади Ўгуз.

Кейин саволни тескари кўйди: сон сўнгсиз эмас, сўнгли (тугайдиган) бўлолмасди. Xеч нарса сўнгли бўлиши мумкин эмасди. Борликнинг сўнггига етиш имкони йўкди. У xолда нега одам тўрвани ёриб, ташкари чикди?...

Дижла ва Фирот дарёлари бирлашган жойда бир денгиз бор эди, денгизнинг ўртасида эса Адн жаннати бор эди. Шумер афсоналари мукаддас китобларнинг илк матнларидан ташкил топганди. Тангри одамларни ер юзига юборганда улар кандай кўпайди?...

Xар уйда бир илоx бор эди ва бу бир бўлган Тангрига ёкмасди. Одамларни тўфон билан жазолади. Гагарин мактабда диний дарслар ўкиганмиди? Бир ортадокс роxибнинг ваъзларини тинглаганмиди?... Пиёзсимон кубба накадар муxташам эди! Кремл майдонидаги бу кафедрал (черков)нинг ичига кира олмагандилар, лекин Ўгуз сут ранг жубба кийган роxибларнинг (илоxийларини) диний кўшикларини худди эшитаётгандай эди. Юз йилларча бу кафедралдан “илоxийлар” айтилганди ва Тангри уларни бир ерга кайд этган бўлиши керак эди. кизик, инсон овозининг фазода абадий колиши тўгрими? Агар шундай бўлса, профессор Эрйигит каби Ошкинни xам омадли деб бўлмасди. Истамбулнинг Яшилкўй xаво майдонида учрашгандан бери профессор Сомий Ошкиннинг гаплашганини xеч кўрмади. Кўзойнак таккан бу юмалок бошли хўжанинг исмини авваллари xеч эшитмаганди. Узок йиллар хорижда ишлаганини айтишди. Хорижда узок йиллар ишлаган яна бир хўжа бор эди, Ўгузни энг кўп кизиктирган xам ўша домла эди. Профессор Тарик Тўра саёxат бошлангандан бери гуруxдан айрилгандай макомда тўрарди. Кўпчилик у билан суxбатлашишни истаётганини айтиб бўлмасди. Факат ўрхон Нодий хўжа Тарик Тўрадан ора-сира баъзи нарсаларни сўраб кўярди холос. У энг омадли киши эди. Фазода унинг овози канча микдорда кайд этилган экан-а? Бу овозлар бир куни инсон тарафидан кашф килинажакми? У xолда Ўгуз Кремл деворлари оркасида гаплашилган гапларни тинглашни истаган бўларди. Чор ва унинг маликаларидан xам, Совет раxбарларининг гапирган гапларини тинглашни xоxларди. Янги тарих бўлишига карамасдан, уларнинг даври ўтган асрлардан xам махфийрок эди. Политбюро суxбатларини кайд этадиган вокеанавс малаклар, шубxасиз, бор эди. Ўгуз бирдан Оллоxнинг Басир ва Олим эканини хотирлади. У xар нарсани кўрар ва xар нарсани биларди. Зотан, бутун килиниши лозим бўлган ишлар ва барча сўйланиши керак бўлган гаплар азалдан “Лавxи маxфуз”да кайд этилганди-ку!

Бечора инсон. Ер ва кўк орасида сунгсизликни ахтарган ожиз тафаккур. У тор тўрвадан кўтилиб, ўзини сўнгсизликда xис этди. Aслида унинг эшитган ва билганлари ниxоятда чекланганди. Бутун фазода фотиx каби айланиб, юлдуз урушларини муxокама килаётган инсон, аслида, xозиргина пилладан чиккан ипак куртига ўхшарди ва якинда кўпадиган киёматда йўк бўлиб кетиши керак эди.

Ойдамир хўжа, xар xолда, на киёматни, на тангрини ўйларди. Ўгузнинг энг осон муносабат кўргани хўжа шу профессор Сўнар Ойдамир эди. Ок сочли, ок мўйловли, татар юзли профессор Ойдамир енгил мавзулардан сўз очиб, узок суxбатлаша оларди. Унинг бу кобилияти Ўгузнинг ишини анча енгиллаштирганди.

Ўгуз икки кундан бери Ойшахоним хўжа билан гаплаша олмаганди. У xайъатнинг энг ёши улугларидан бўлган домла Ойша Киличдан бир оз тортинарди.

Профессор Эрйигит:

–Бу саёxатда xаммадан xам кўпрок Боймирза Xайитнинг бўлишини xоxлардим, - деган эди бир емакда. Кейин у Боймирза Xайитни Анкарадаги уйида меxмон килганини, биргаликда Комилжон Отаниёзовнинг пластинкасидан кўшиклар тинглаганликлари ва Xайитнинг ўзбекистон xасратини тушунтирганди.

Ўгуз Боймирза Xайитнинг маколаларидан бирини ўкиганди. Фитрат ва Чўлпоннинг xам ўша пайтда ўрганганди. Чўлпоннинг “кулган бошкалардир, йиглаган менман” мисрасини яна бир неча ерда учратганди.

1938 йилнинг киши Сибирда яна xам совукрок келди. Уйларнинг деворларидаги огоч тўнкалар бу каxратон ва сургунлар нафасини яхшилаб эмганди. Аслида бу деворлар xам тарихни ўз вужудларига ёзган бир матнлар эди. Ўгуз факат инсон овозини эмас, куз илгамас бир кимирлаш xам йўк бўлмаяжагини, унинг xам ёзилиб абадий колажагини ўйларди.

Темурнинг Cамаркандини кўриш мумкинмикин?

Темурнинг xаракатлари фазога ёзилган бўлса ва уларни биз томоша килабилдсайдик, муxташам филм кўрган бўлардик...

Улугбек фазоларни тадкик этаркан, у юксакларда одамзотнинг такдирини ахтарганмиди? Юлдузлар силжишида бу такдирнинг гизланганини ўйлаганмиди-ки, уларни ипидан-игнасигача текширганди?

Лавxи маxфуз балки сўнгсиз фазо бўшлиги эди ва Шумерлардан буён шу кунгача одамзот кўзларини кўкка тикканди.

Ўгуз дарчадан каради: зулмат ёришиб, гира-шира осмон сўнгсиз кўринарди. Шуури гира-ширалик учида осилиб колди, кўз кабоклари тафаккурини оxиста ўртди...

Учок пастлай бошлаганда куёш нурлари Ўгузнинг юзига тегди, кўз кабокларини оралади. Озгина ухлаган эди. Учок шаркка учаркан, куёшнинг изидан етиб олганди гўё. Ўгуз умрининг энг киска кечасини яшаган эди.

ўнг тарафда, олдинрокда ўтирган Ойшахонимхўжанинг кўзлари xамон юмук эди. Сомий Ошкин хўжа дарчадан осмонни томоша киларди. Эрйигит хўжа xам. ўрхон Нодий Октош профессор Тўрага бир нарсани тушунтираётган эди, лекин Тарик Тўра унга унча эътибор бермаётганди. Комил хўжа Ўгузнинг ёнида теран уйкуда эди, сал ёнга кийшайганди. Профессор Ойдамир учокнинг олд кисмида оёкда туриб, стюрадес кизлар-ла гаплашиб турганди. Кейин оркага юриб келди ва Арслон хўжанинг елкасига кўлини теккизди:

–Уйгон, Комил, ярим соат сўнгра Tошкентдамиз!, - деди.

Комил Арслон билан бирга профессор Ойша Килич xам уйгонди. Сўнар Ойдамир хитоб этди:

–ўx-ў, буларга каранг, умрлари уйкуда кечаяпти. Йилларча биз бу фурсатни кутмаганмидик? Kани, туринг, бир оз сўнгра Tошкентни томоша киламиз.

ўрхон Нодий Октош орага кирди:

–Сен кайси фурсатни кутдинг, ўглим. Асли кутган Mаxмат. Унга кара, Кўзларини дарчадан ажрата олмаяпти. Ниxол Отсизнинг романларини илк бор ўкигандан бери ўрта Осиёни хаёл килади шўрлик. Мен аминман-ки, xозир у ўзини Бугу Алп ўрнида xис килаяпти.

Профессор Эрйигит ўрхон Нодийга секин кайрилиб каради ва енгил табассум билан жавоб берган бўлди.

–Сен менинг “Бўзбўрининг ўлими” романини качон ўкиганимни биласанми? Сизлар кўчада чиллак ўйнаган пайтингизда биз роман ўкир эдик, ўглим, - деди Сўнар Ойдамир xазиллашиб ўрхон Нодийга.

Ўгуз думан хужаларини жиддий одамлар деб тасаввур килганди. Чиллак ўйини xакидаги сўзлар домлалар билан янада самимийрок алока ўрнатиши учун ишорат эди унга. Мана, Ойдамир хўжа унга хитоб этаяпти:

–Каранг, бу ерда Ўгуз бор. Ичимизда энг омадли у. xеч орзу-хаёл килмасданок “гуп” этиб ўрта Осиёга бориб тушаяпти. Шундай эмасми?

–Албатта, омадлиман, хўжам. Яна икки карра омадлиман. Сизлар билан бирга бўлиш яна бир омад.

–Менга кара, Сўнар, нима килсанг xам бу боланинг аxлокини бузолмайсан. Сенинг дагал сўровларингга бераётган адабли жавобларига кара!, - деди профессор Эрйигит Сўнар Ойдамирга юзланиб.

Ўгуз енгил табассум килди. Ичида Сўнар хўжани xакли деб санарди. Агар Сўнар хўжа шундай очик-сочик гаплашмаганида ўзини хўжаларга якин xис этолмасди. Аслида, профессор Эрйигитни “гапиртирган” xам Сўнар хўжа эди.

Йўловчилар камарларини такдилар. Учок Tошкент устида пастлай бошлади. Дарча ёнида ўтирганлар кўзларини пастга тиккандилар.

Ўгуз белидаги камарни ушлаб куйди. Аслида у Tошкентга парашютда сакрашни xоxларди.

Учок тўхтаганда йўловчиларнинг бир кисми ўрнидан турди. ўрхон Нодий билгич овоз билан уларга сасланди:

– ўтиринг, огайнилар факат ярим соатдан кейин ўчокдан туша оласизлар.

Xакикатан xам, йўловчилар ярим соат учокда ўтиришга мажбур бўлдилар. Учок xавода экан, зерикмаган одамлар учун шу ўттиз дакика бир кийнокка айланганди.

Сўнар Ойдамир Сомий Ошкинга деди:

–Етар ўглим, ташкарига караганинг етар, буёккаям бок, юзингни кўрайлик!

ўрхон Нодий:

–Сомийни гапиртиролмайсан. У xозир Tошкентда канча пул харжлаяжагини ўйлаяпти.

Аммо Сомий Ошкин чидайолмай гапириб юборди:

–Бу ўрхон доим шунака, деди ва ўрхонга ўгирилиб, - сен ўз ишингга карасанг-чи, ўглим!

Лекин ўрхон Нодий “ўз ишига карамасди”. Унинг юзидаги чизиклар ўзидан мамнун эканини кўрсатиб турар, xазилкашликни давом эттириш учун дўстлардан кўмак истарди гўё.

Ўгуз хўжаларининг ўзаро муносабатлари xакида ўйлади, уларнинг бир-бирига якинлик даражаларини ўлчаб кўришга xаракат килди. Комил хўжа, ўрхон Нодий ва Cомий Ошкин истанбулдан бўлиб, бир бўлимда ишлардилар. Ойша Килич, Тарик Тўра ва Mаxмат Эрйигит анкаралик эдилар. Cўнар хўжа эса Элазик ёки кайсаридан эди. Аммо хўжаларнинг бир-бирига якинлиги улар яшаган ерга боглик эмасди. ўрхон нодий билан Сўнар Ойдамир бир-бирига анча якин эдилар. Кўп гаплашмаса-да, Эрйигит хўжа xам уларга якинлиги сезилиб турарди. Уларнинг ёшлари xам якин эди зотан. Ойша хоним уларнинг xаммасига бир хил узок ва бир хилда якин эди. xамма хонимхўжани каттик xурмат килар, аммо бу уларнинг бу олима хотин билан самимиятига халакит бермасди.

Тарик Тўра xеч ким билан гаплашмасди. Худди бу гуруxда эканига пушаймон эди ёки бу гуруxдагиларни менсимаслик бор эди унда.

Ўгуз бу xакда ўйларкан, одамлар учокнинг чикиш эшигига караб йўналди. Зинапояга илк кадам ташлаган Сўнар хўжа эди. У чукур нафас олиб “оx!”, деб юборди. Эрйигит хўжа Ойша хонимга зинапоядан тушаркан ёрдамлашган бўлди. Сал нарида xайъатни кутаётган бир гуруx киши турарди. Баъзиларининг кўлида гул бор эди. миллий кийим кийган иккита киз юмалок нонни кутариб туришарди. Бир ёш йигит кўтариб турган картон когозда “Халкаро Туркология Конференцияси”, деб ёзилганди. ўрхон Нодий олдинга чикиб:

–Бу ёкдамиз, дўстлар!, - деди кўтаётганларга хитобан ва кўтаётганлардан ўрта ёшдаги биттасининг кўлини сикиб, ўзини таништирди. Кейин бошка биттасига ўгирилди:

–ў-ў, Абдураxмонов, бу ерда xам кўришмок бор экан такдиримизда, - дея Абдураxмоновни кучоклади. Кейин ўз вазифасини эслаб, турк xаъатидаги олимларни ўзбек мезбонларга битта-битта таништирди. ўша юмалок нондан бир парча синдириб, тузга ботирди ва огзига отди:

–Шукри Элчин хўжанинг “туз-экмак xакки” номли маколаси эсингизда борми?, - деди у ва xаркимнинг кўлидан ушлаб, нондан синдиришга ундади. Айни пайтда ўзбекларга Элчин хўжанинг ўша маколасини тушунтира бошлади.

ўзбеклар гулларни профессор Oйша Киличдан бошлаб, xаммага улашиб чикди.

Ўгуз Думан профессор Эрйигит хўжани зимдан кузатиб турарди. Хўжанинг кўзлари намлангандай туюлди унга. Mаxмат Эрйигит хўжа атрофига бир xасрат билан бокарди.

Сўнар хўжа ердан бир чечак топди ва сумкасига кўйди.

Xамма автобусга минди. 25 ёшлардаги 5-6 та йигит-киз автобуснинг олдинги ўриндикларига ўтириб, меxмонларга “йўл кўрсатувчи” бўлажакларини айтишди, аспирант эканлар. Улардан бири инглиз тилида йулдаги бино ва бошка нарсалар xакида билги берабошлаганди, Сўнар Ойдамир:

–ўзбекча гапир, биз англаймиз, - деб уни огоxлантирди.

Йўлкўрсатувчи огир-огир узбекча гапириб, тушунтира бошлади.

Ўгуз Думаннинг кўзи Тарик Тўрага тушди. Бу одам Ойдамирнинг даккисидан мамнун бўлмаганди.

Бирдан Комил хўжанинг овози эшитилди:

–Бизнинг ўрхон каерда, кўрган борми огайнилар?

–Сен ташвишланма, у ишнинг кўзини билади. Аллакачон президентнинг аравасига мингган бўлса ажаб эмас, - деди профессор Ошкин.

“ўзбекистон” меxмонхонаси кенг майдонга караган, худди бу майдонни кучоклаётгандай, ярим доира шаклида бино этилганди. меxмонхонага олдинрок келган ўрхон Нодий турк xайъатини каршилаб:

–Кабул учун бу картларни тўлдиринглар. xаммангизнинг жойингиз маълум. Ўгуз, сен Комил хўжа билан бир хонада яшайдиган бўлдинг.

Сўнар Ойдамир:

–ўглим, яна xукм килабошладинг. Бу ерда Ойшахоним хўжа борлар, xайъатимизнинг бошлиги у эмасми?

–Зарари йўк, Сўнар. ўрхон менга ёрдам бераяпти, - деди Ойшахоним.

–Менга кара, ўглим, - дея Сўнарга хитоб килди ўрхон Нодий, - бизни кўтганларга ўзимни кандай таништирдим биласанми? Мен секретарман, дедим. Бу ерларда “секретар” десанг, бас, сени xайъат бошлиги деб ўйлашади.

Ўгуз хўжаларнинг xазилми чинми гаплашаётганини бирдан англай олмай турарди. У меxмонхона картини тўлдирар экан, биз ўзбек кизи унга якинлашди:

–Мен сизга ёрдамчи бўламан, - деди у, - отим Гулнор Кунбоева.

–Mамнун булдим, менинг отим Ўгуз Думон.

Гулнор Ўгузнинг картини олиб, тўлдира бошлади. Ора-сира Ўгузга саволлар бериб, тез ишини битирди. Унинг кўл ёзуви тез эди, аммо гапириши сокин ва оxиста эди.

Ўгуз ўзбек акцентини илк бор эшитаётганди. Узун ва юмалок “о”лар дарров диккатини тортди. Яхшиям-ки, ўзбекчада юмалок “О”лар бор экан, бўлмаса Гулнорнинг дудоклари бу кадар оxангли шакл ололмасди. “Гулнор” ва “Кунбой” деркан, унинг дудоклари юмалок бир шаклга кирганди. Ўгуз айни пайтда кизнинг кўзлари яшил эканини фарк килди. Ва ок юзни гулчамбар каби ўраган кора сочлар. Бўйи xам кичик эмасди. Эгнидаги атлас кўйлак Гулнорга дуркун бир куриниш багишлаганди. Тўгриси, Ўгуз учун бу илк ўзбек чеxраси хийла гўзал эди. Уларга ажратилган хонага Комил Хўжа билан бирга киришди.

–Эx, Ўгуз бу фурсат xар туркка xам насиб бўлавермайди. Навоийнинг мамлакатидамиз, биз меxмонхонадамиз. Балконга чикайлик-да, шу яшилликни бир томоша килайлик.

Ўгуз Комил Арслоннинг Навоий асарлари устида ишлаганини хотирлади.

–Тўгри, хўжам, гўзал ва яшил ўлка, деди Ўгуз.

Балконга чикаркан, эшик устидаги лавxа-ёзув диккатини жалб килди.

–Бу ёзув учокда кўрганимиз ёзув эмасми, хўжам? - деди Ўгуз.

Xа, лавxада “не курить”деб ёзилганди. Комил хўжа бу таъкикловчи сўзларни яхши ўрганиб олганди.

–Не курит, не курит, етар-ей! - дея бакирди.

Комил хўжа ва чўнтагидан сигарет чикариб, чакмогини чакди. Лекин хонада колмай, балконга чикди.

Ўгуз xам балконга чикди, икковлон нигоxларини яшил дарахтлар кўйнига отдилар.

Биноларнинг ораларида бўшлик кўп эди бу шаxарда. Катта майдонлар ва кенг йўллар биноларни бир-биридан узоклаштирганди. Меxмонхонанинг олд кисми катта майдон эди. оркасида эса кенг яшиллик майдони мавжуд эди. ўнг ва сўлдан ўтган йўллар анча кенгиш эди. Яшиллик Ўгузга бир оз аввал кўрсатган кизнинг кўзларини эслатди. Яна Гулнорнинг атлас кўйлаги-ю коп-кора сочларини xам хотирлади. “О”ларни накадар юмалок ва оxангли сўйларди у киз!

–Кани, Ўгуз, пастга тушайлик-чи, - деди Комил хўжа, - программани билайлик-чи.

Бирга пастга тушдилар.

Меxмонхонанинг фоесида ўрхон Нодий билан Сўнар Хўжа кўлишиб суxбатлашаётгандилар. Профессор Эрйигит билан Сомий Ошкин хўжа уларни тинглаб, жим туришарди.

–Тарик Тўрага эътибор бердингми? - деди Сўнар хўжа, - бу ола-тасирдан завкланганга ўхшайди.

–Канака ола-тасир? - деди Арслон хўжа.

–Боя Mаxмат хонасини ўзгартирмокчийди, маъмурлар xар хил баxон