1999 йил 16 февралда Тошкентда портлашлар юз берди. Бунда диний эктремистлар қаторида Муҳаммад Солиҳ ҳам айбланди. Бу туҳматга қарши Солиҳ ўзининг "Ёлғон жодуси" мақоласини ёзди ва унда ҳаммадан аввал бу портлашларни ҳукуматнинг ўзи уюштирган бўлиши мумкинлигини тахмин қилди. Кейин шундай бўлиб ҳам чиқди. Муҳамммад Солиҳга қарши кўрсатма берган Зайниддин Асқаров Ички Ишлар Вазири Алматовнинг талаби ва тазйиқи билан "портлашларни Муҳаммад Солиҳ қилган бўлиши мумкин" деб туҳмат қилганини тан олди ва бунинг учун ўзбек халқидан ва Солиҳдан журналистлар гувоҳлигида узр сўради.
Бу туҳматга қарши дунёнинг виждонли зиёлилари очиқ норозилик билдирдилар. Муҳаммад Солиҳ ҳимоясига ёзилган мактубга Русиянинг жамоат арбобларидан Людмила Алексеева, Белла Ахмадуллина, Елена Боннэр Лариса Богараз, Сергей Ковалев, Андрей Битов, Фазил Искандер, Константин Боровой, Александр Ткаченколар қаторида жуда кўп депутатлар имзо чекди.
Озарбойжондан 12 та сиёсий партия лидери, ораларида Абулфайз Елчибей, Иса Гамбаров каби таниқли арбоблар ҳам дунё жамоатчилигига бир мурожат ёзиб, Солиҳни ҳимоя қилдилар. Украин сиёсатчилар ҳам Солиҳни унутмадилар. Верховная Раданинг 36 депутати Муҳаммада Солиҳ сиймосида Ўзбекситонда инсон ҳақлари ва демократияни ҳимоя килдилар. Мурожатга имзо чекканлар қаторида Қрим турклари лидерлари Мустафо Жамил и Руфат Чубарўғлу бор эди.
1999 йил март ойида БМТ сиёсий мултожилар Комиссариати қарори бўйича Муҳаммад Солиҳ Норвегиядан сиёсий бошпана олди ва Ослога келди.
1999-2000 йиллар давомида Ўзбекистон хукумати Солиҳнинг Ўзбекистонга топширилишини Норвегиядан 3 марта талаб қилишди ва рад қилиндилар.
ОБСЕ Саммитига ўлкаларнинг лидерлари қаторида надавлат ташкилот вакиллари ҳам таклиф қилинганди. Муҳаммад Солиҳ ҳам шулар қаторида бу машваратга таклиф олганди. Бу ҳақда эшитган Ўзбекистон Президенти айтишларига қараганда, одатдагидай ғазабланган ва бир неча телефонни синдирган.
Ташқи Ишлар Министри Камилов Туркиянинг Ташқи Ишлар вазирлигини "огоҳлантириб" агар "Солиҳ келадиган бўлса, Каримовнинг Истанбулга қадам босмаслигини" билдирди.
Кейин Ўзбекистон расмий равишда ОВСЕнинг бу таклифига ўз норозилигини билдирди. Бу билан чекланиб қолинмади, Муҳаммад Солиҳни ҳимоя қилаётган давлатларни "қўрқитиш учун" Ички Ишлар Вазирлиги томонидан Истанбулга бир отряд юборилди, гўё улар Солиҳни ушлашлари керак эди.
Туркиянинг обрўли газеталаридан "Жумхурият" ўзининг "ОВСЕ машваратида скандал" сарлавҳали мақоласида шундай ёзди: "Муҳаммад Солиҳнинг мажлисга таклиф қилинганини эшитган Ўзбекистон Туркияга босим ўтказиб, Солиҳнинг Истанбулга келишига тўсиқ бўлишни талаб қилди. Оқибатда ОВСЕ Солиҳга берилган таклифномасини қайтариб олишга мажбур қилинди" ("Жумҳурият", 11.11.99)
"Радикал" газетаси эса шундай деб ёзди:"Каримовнинг антидемократик қилиқлари Истанбулда ўтаётган ОВСЕ саммитига доғ туширди. Каримов Истанбулга бормайман, дея шантаж қилиб, ўз рақиби Муҳаммад Солиҳнинг Истанбул саммитига келишига тўсиқ бўла олди. Солиҳнинг келиши учун меҳмонхонада жой ҳам ажратилган эди.
Лекин Каримовнинг "саммитни бойкот қиламан" деган таҳдидидан сўнгра Туркия Ташқи Ишлар Вазирлиги Норвегия Ташқи Ишлар Вазирлигига телефон қилиб, " Солиҳ Истанбулга келса, чегарадан киритмаймиз, бундан ташқари Истанбулга Ўзбек махфий хизмати келган, уни кутяпти", деб огоҳлантиришди. Буни Туркия расман эьлон қилди"("Радикал", 11.11.99)
2000 йил
Ниҳоят, 25 сентябрда Америка ҳукумати терроризмнинг талқини борасида Каримов режими билан айни фикрда эмаслигини баён қилиб, Эрк партиясини демократик ҳаракат сифатида тан олганини билдирди. Шунингдек, Америка Ташқи Ишлар вазирлиги бўлган Стейт департамент, Муҳаммад Солиҳ Каримов режимига мухолифат қилаётган сиёсий лидер сифатида таниганини эьлон қилди. Пастда бу баёнотнинг матнини ўқинг:
U.S. OPPOSES UZBEK TERRORISM…
” VOICE OF AMERICA
VOA EDITORIAL: U.S. OPPOSES UZBEK TERRORISM
DATE=09/25/2000
TYPE=EDITORIAL
NUMBER=0-08952
TITLE=EDITORIAL: U.S. OPPOSES UZBEK TERRORISM
CONTENT=THIS IS THE FIRST OF TWO EDITORIALS BEING RELEASED FOR BROADCAST
09/25/2000.
Anncr: The Voice of America presents differing points of view on a wide variety of issues. Next, an editorial expressing the policies of the United States Government: Voice: The U.S. has added the Islamic Movement of Uzbekistan, or I-M-U, to its list of foreign terrorist organizations... The I-M-U is not the only group that has voiced opposition to the current regime in Uzbekistan. But it is the only one that uses violence and terror to achieve its goals. The U.S. makes a clear distinction between terrorists and the legitimate political opposition in Uzbekistan, which includes the Erk and Birlik parties. Erk was founded in 1990 and banned two years later. Its leader, Muhammad Solih, opposed Karimov in the 1991 presidential elections. Solih was later forced into exile. Several leading Erk officials, including Solih's brother, have been detained, tortured, and imprisoned by the regime on charges widely presumed to have been politically motivated. The I-M-U's activities, by contrast, have included terrorist attacks. The United States recognizes that Uzbekistan has a right to defend its sovereignty and to protect its citizens from I-M-U terrorism. But the U.S. urges Uzbekistan, in addressing its security concerns, to respect the rights of the Uzbek people. Anncr: That was an editorial expressing the policies of the United States Government. If you have a comment, please write to Editorials, V-O-A, Washington, D-C, 20237, USA. You may also comment at www-dot-ibb-dot-gov-slash-editorials, or fax us at (202) 619-1043
Бу баёнотга қарши Каримов ҳукуқ органларига Солиҳ устидан суд қилишни топширди ва 30 октябрда дунёда энг аянчли маҳкама бошланди.
Маҳкамада Муҳаммад Солиҳга ғойибона 15.5 йил қамоқ жазоси берилди….
|
