| Шеър шоирга нисбатан узоқни кўради...
Темур Хўжаўғли
(Муҳаммад Солиҳнинг Туркия туркчасида Истанбулда 1997 йилда босилган “Оғочлар шоир бўлса” номли китобига ёзилган сўзбоши)
Уста шоирларнинг шеъри фақат шоирнинг шахсий ҳаёти билан чегараланиб қолмайди, балки шоир мансуб бўлган миллатнинг ҳаёт ва тақдирнинг ажралмас бир парчасига айланади. Ахмад Яссавий, Алишер Навоий, Фузулий каби буюк шоирлар шеъриятини бутун дунё туркларининг маънавий ҳаёти ва тақдиридан айирмоқ мумкин эмас. Йигирманчи аср бошида яшаган Абдулла Тўқай шеърияти татар туркларининг, Хусайин Жовид шеърияти озори туркларининг, Яҳё Камол шеърияти Туркия туркларининг, Абдулхамид Сулаймон Чўлпон шеърияти ўзбек туркларининг, Абдухолиқ Уйғур шеърияти эса уйғур туркларининг юрак саси бўлмишдир.
Адабий ижодкорлигини кўпдан бери кузатиб юрганим шоир Муҳаммад Солиҳ шеърияти ҳам ўзбек туркларининг бугун яшаётган босқичида ҳаётий бир аҳамият касб этмоқдадир. Буни Муҳаммад Солиҳнинг уёқ-буёғи 30 йиллик шеър саргузашти билан исботлаш мумкин.
Муҳаммад Солиҳнинг бутун шеърларида янги саслар, янги хаёллар, янги ўхшатишлар излаганини кўрамиз. Бу изланиш шоирнинг энг сўнги шеърларида ҳам давом етади. Бу ҳусусият унинг дастлабки шеърларидаёқ бўртиб кўринганди.
Ҳеч ким шеър ёзмайди бугун,
Новданинг бўғзида қолди куртаклар.
Юраклар кўкракда вазнсиз тугун,
Булут кўр қуёшни юрар етаклаб.
1974 йилда ёзилган бу шеър “Кечиккан баҳор” деб аталади. Юқорида келтирганимиз парчада шоир ўқувчини ҳайратлантирадиган бир манзара чизади: куртаклар чиқолмай новданинг бўғзига тиқилган, юраклар кўкрак қафаси ичида оғирлиги йўқ, ғаройиб тугун каби осилиб туради ва булут хам сўқир қуёшни етаклаб юраркан, бу вазиятда шеър ёзадиган бирор кимса йўқ.. Ҳар ҳолда, бу шеър ёзилган вақт 1970 йиллардаги шоир яшаётган жамиятдаги турғунликни, монотон ҳаётни бундан ҳам яхшироқ тасвирлаш қийин.
Булутнинг кўр қуёшни етаклаб юриши фақат 1970 йиллар ўзбек шеърияти учун яп-янги маъжоз емас, балки бугун учун ҳам ёнли ва кутилмаган бир ташбеҳдир.
Муҳаммад Солиҳнинг теран хаёл кучи ҳар қандай одамнинг ақлини ҳайратлантирувчи бом-бошқа маъжозлар билан қаршимизга чиқади. Бу маъжозлар ўқувчини нафақат ҳайрон қолдиради, балки биз кўниккан замон ва маконни кенгайтириш ва теранлаштиришга мажбур қилгандай бўлади. Шоирнинг 1982 йилда ёзган шу шеърига қарайлик:
Бу ёғи сукунат, бу ёғи роҳат,
Ўтди севги дея аталган хатар,
Заҳарланган кабутардай хат,
Қўлингдан бир қарич нарида ётар.
Даҳли бўлмагандан кейин ҳаётга
Одам ўлимга ҳам бўлмайди иқрор...
Бирорта фикр йўқ чақираётган,
Сим-сим йиғлаётган хаёл йўқ бирор.
Фақат саҳро мисол ташландиқ юзда
Вақт каби ўзича ўсмоқда соқол.
Бир муҳаббат мажаросини тугатган одамнинг ёлғизлиги тасвир етилган бу шеърда “севгилидан келган хат заҳарланган кабутардай” ётгани, вақтнинг эса “одамнинг юзида ўз-ўзидан соқол каби ўсаётгани” каби ифодалар ўқувчи хаёлини саросимага солади.
Муҳаммад Солиҳнинг шеърларида маъжозлар, тўғрироғи, маъжозли тушунтириш тарзи шеърга муайян теранлик қозонтириб қолмай, балки воқеаларни олдиндан айтаётган мистик ишоратларга айланишади. Муҳаммад Солиҳнинг тубанда биз келтираётган шеъри 1981 йилда ёзилган ва бу шеърда тасвирланган воқеанинг йиллар ўтиб ўз бошига тушажагини билмаган шоир шундай деб ёзганди:
Жудолик дев каби келмайди доим,
Баъзан у мушукдай келади сассиз.
Панжлари момиқ, мулойим,
Ўткир тирноқлари махфий кўринмас.
Кўтармоқ учун хам бу жудоликни,
Шарт емас девларга хос бир ирода-
Оддий одам бўлса етади, яъни
Бошига жудолик тушан бир одам.
Бутун ҳаёти ўз юртида ўтиб, истар адабиёт истар сиёсат бўлсин, ҳар соҳага ниҳоятда муҳим ҳиссалар қўшган бир зиёли Муҳаммад Солиҳ 1993 йил апрел ойида ўз ватанидан айри тушди. У бугунги чекаётган изтиробларини гўё 1981 йилда “пахта каби юмшоқ панжали мушук сассислиги”га ўхшатганди.
Муҳаммад Солиҳнинг ўзи ҳам эски шеърлардаги бир қанча хаёлий ҳолатларнинг кейинчалик ҳаётий ҳолатларга айланганига гувоҳдир. Бу хусусда Муҳаммад Солиҳ кинояли бир тарзда ҳикоя қилади. У 1994 йил июл ойида ёзган “Фаришталарни унутманг” мақоласида, қаранг, нима дейди:
“Ҳижрат эркаклар учун вожиб дейдилар, аммо мен, тўғриси, Ўзбекистондан чиқиб кетишни ҳеч орзу қилмаганман. Турғунлик йилларида чоп етилган китобларимни варақлайман: аксарий шеърлар айрилиқ, уйқусизлик, видолашув, қўмсаш ҳақида. Аксарий шеърлар ҳеч қачон уйидан чиқмаган одамнинг саёҳати ҳақида, ҳеч қачон йиғламаган одамнинг кўз ёши ҳақида ёзган шеърларидир.
Шеър табиатан англанмас бир нарсадир. Эски шеърларимни ўқиётиб, уларни англамайман.”
Муҳаммад Солиҳ бу мақоласида ҳар хил ески шеърлардан намуна келтириб, “бу шеърларни бугун ёзишим керак эди, шунда булар муболаға бўлмасди. Лекин бу шеърлар 1981 йилда ёзилган ва у пайтда улар муболаға ва тушунарсиз бўлиб кўринганди”, дейди шоир.
У юмористик бир оҳангда, шеър тўқиб чиқаришнинг хавфли ўйин эканини ёзади, ёшларга маслаҳат бериб, оғзингизга келганини ёзаверманг, фаришталар “омин” деб юборади, дейди у. “Энди баъзи шоирларнинг нима учун шеър ёзишдан воз кечганлигини англагандирсиз. Фаришталар атрофда қўниб-учиб юраркан, шеър уйдириш тахликали маслакдир,” деб мақоласини битиради шоир.
Муҳаммад Солиҳнинг нозик услубда билдирган бу хақиқатини унинг “Миллиятчи” деб аталган шеъри мисолида ҳам кўриш мумкин. 1985 йилда ёзилган бу шеър Совет даврида “Махлуқ” сарлавхаси остида чоп қилинган. Шоирнинг 1995 йил чиққан “Иқрор” китобида эса бу шеър “Миллиятчи” деб ўзгартирилган.
У бир махлуқ дунё боғида,
Унинг турган-битгани қайғу.
Кишан йўқ-ку қўл-оёғида
Лекин эркни, эркни истар у.
У бир махлуқ, юрган бир дайди,
Йўқ, йўқ юрмас, кўкларда учар,
У ўзининг нафратин ейди,
У ўзининг ғазабин ичар.
Шундай махлуқ, унинг ёнида
Ҳар бир аёл кўринади тул.
“Келгинди”миш ўз ватанида,
Ўз уйида номаҳраммиш ул...
Бас қил махлуқ, бас қил дедим, бас!
Музламасин юзингда қаҳр,
Бу дунёда мумкин-ку яшаш,
Ватансиз хам мумкин-ку, ахир!
Бу шеър кинояга тўла бир шеърдир. Ўз ватанининг рус мустамлакаси остида чирпинишини кўриб, қийналаётган миллиятчининг алами. Лекин бу шеърнинг мистик тарафи ҳам бор. Муҳаммад Солиҳнинг бутун бу таҳлил қилганимиз шеърлари шуни кўрсатади-ки, шеърнинг кўзи тийрак, у шоирга нисбатан узоқроқни кўришга қодир. Муҳаммад Солиҳнинг шеърларида биз баъзан 10-15 йил сўнгра бўлажак воқеаларни туйгандай бўламиз. Мана, шеърларидан бири:
Фалак виждон каби тозадир шу пайт,
Шоир хаёлидай кенгаймиш олам.
Ҳозир сен дунёга бор гапингни айт,
Сўзла юрагингни очиб лангу-ланг.
Гапир, дунё сенга қилгай эътибор,
У холис шу пайтда, одил шоҳ янглиғ.
Ҳозир бир лаҳзалик марҳамати бор.
Ҳозир шавқати бор унинг бир тонглик!
Муҳаммад Солиҳ бу шеърини 1985 йилда ёзганди. Бу шеър бир неча йил сўнгра Ўзбекистонда бошланажак қайта қуриш давридаги ҳуррият хабарчисига ўхшайди. Фақат бу хуррият узоқ давом етмаяжаги ҳам бу шеърда ўз аксини топган: ҳозир айни пайтидир, сўйламоқ истаганингни сўйла, дейилади шеърда. Саҳар вақти дунё виждон каби тоза, одил подшоҳ каби яхши ниятли екан, одам кўнглидагини очиқ айтиши мумкин. Қолаверса, бундай омонат фурсатни қўлдан бой берсанг, кейин сўзларингни очиқ сўйлай олмаслигинг мумкин.
Муҳаммад Солиҳ 1985 ва 1992 йиллари орасида бошқа ўзбек зиёлилари каби юрагида борини сўйлади. 1992 йилдан кейин унга қарши тазйиқлар кучайди, у ўзининг депутатлигини, маслагини, 1993 йилдан сўнгра эса ўз уйини ва юртини навбатма-навбат тарк этди. У энди суюкли ватанидан узоқда яшаяпти ва унинг қўлидан олинмаган ягона нарса - юрак сўзини сўйлаш қобилиятидир.
Агар Муҳаммад Солиҳ бошқа нарсаларни ўйласа эди, балки ўз юртида яшаб, депутатлигини давом эттира биларди. Дўстлари даврасида кулиб-ўйнаб вақт кечира биларди. Лекин бутун бу неъматларга оғзини ёпиб, жим туриш евазигагина эришиш мумкинлигини кўриб, Муҳаммад Солиҳ бундай ҳаётни рад этди.
Муҳаммад Солиҳ ҳусусан, 1970 йилларда нашр қилинган шеърлари билан кенг ўқувчи қатламига етиб борган эди. У кўпгина ёш шоирларни ўз шеърлари билан мутаассир етиб, ўзбек шеърида маъжозий шеър оқимини кучайтирган эди. Бу оқим 1920 йилларда буюк ўзбек шоири Чўлпон шеъриятидан бошланганди. Шеъриятнинг бу маъжозий шаклда ҳуррият туёғуси жуда қувватлидир.
1920 йилдан кейинги модерн ўзбек шеъриятида Чўлпон (1897-1938), Ойбек (1905-1968), Усмон Носир (1912-1942), Еркин Вохидов (1936), Абдулла Орипов (1941), Рауф Парфи (1942) каби лирик шеърга кўпроқ мойил шоирлардан кейин келган. Ўзининг оригиналлиги, хаёл кучининг теранлиги ила ўқувчининг юрагини ларзага солиб, уни ўзи ва теварагига янгидан боқишга мажбур қиладиган маъжозларга тўла шеърлари билан Муҳаммад Солиҳ замонавий ўзбек шеъриятини ниҳоятда бойитди.
Муҳаммад Солиҳ 1995 йил октябр ойида ёзган “Таржимаи ҳоли”да “шеър менинг учун 1986 йилдан бошлаб иккинчи планга ўтди” деб ёзади. Маълумки, бундан оз ўтмай “Бирлик” ҳаракати (1988) кейин ”ЭРК” демократик партияси (1990) қурилди. Муҳаммад Солиҳ миллат вакили бўлди. Президентлик сайловларида қатнашди. Бу сиёсий фаолиятлар, ҳеч шубҳасиз, Муҳаммад Солиҳнинг сўнг ўн йиллик ҳаётида буюк рол ўйнаган воқеалардир. Ва бу сиёсий ҳаёт унинг шеър ёзишига мутлақо салбий таъсир қилгандир. Аммо Муҳаммад Солиҳнинг шеърдан ҳеч қачон воз кечмаяжагини биламан. У 1980 йилда ёзган бир шеърида шундай дейди:
Умринг етмай, бирдан юмсанг кўз,
Сўз ахтар, жаннатда ёки дўзахда
Ўша япроқ учун аниқ сўз ахтар. Муҳаммад Солиҳнинг шеърияти хақида ёзганим бу қисқа ёзувга нуқта қуяркан, шеърсевар уқувчиларнинг бу китобдаги шеърларини завқ-ла ўқиб бўлиб, унинг шоири Муҳаммад Солиҳдан бошқа янги шеърлар кутишга ишонаман. Ҳаммамизнинг, ҳусусан, Муҳаммад Солиҳ каби уста шоирларнинг шеъриятининг кўзлари доим очиқ бўлсин!
Истанбул, 3 март 1997
(Муҳаммед Салиҳ
"Агачлар шаир олса"
Отукен нешриёти,1997, Истанбул)
|
Етмишинчи йиллар ҳасрати
" Мен енгиб яшаяпман
сўзларни.
Бу менинг шиорим,
бу менинг ишим,
ўзининг сўзини
енгиб яшамоқ... "
|
Муҳаммад Солиҳнинг 1974 йилда ёзилган бир шеъри.
Бу шеърда осмондан узилиб тушган юлдузга унинг бор-йўғи бир шудринг эканлиги уқтирилган ва шунга ишонтирилган. Шудринг бу қисматидан мамнун, унга асл кимлигини ҳеч ким ҳеч қачон айтмайди.
Шеьрдаги Киноя шу.
Ундаги Эрк мотиви келажакда Солиҳ ҳаётининг асос чизгиси бўлиб шаклланажагини 70-йилларда ҳеч ким, ҳатто шоирнинг ўзи ҳам башорат қилаолмасди.
Фаросатли давра
Фаросатли давра! Тонг отди, лекин
гуллар уйғотмади уйқучи тошни -
улар шивирлашди елдан ҳам секин,
бир-бирига сассиз силкитди бошин.
Майсанинг учига чиқиб чумоли
қўлини кўзига қилиб соябон
уз-о-оқ кузатди боғнинг шимолин -
кимнингдир йўлига тикилди нолон.
Эрк деб юрганлари э ҳ тимол шудир -
жилмая билганлар дарров жилмайди!
Фаросатли давра, бу ерда шудринг
бебахт юлдузлигин абад билмайди!
1974 |
ХАЗИЛНИ ТУШУНМОҚ «Йўлга ҳозирлик кўр, турақол», дердим.
Бизни кутиб турган бўлса эди йўл.
«Чиройли куйлагинг кийиб ол», дердим
Агар кўйлакларинг бўлганида мўл.
Ҳазилни тушунмай, жоним, агарда
«Қаерга?» десанг сен оғиз тўлдириб,
«Денгизга кетамиз!» дер эдим шартта…
Денгизни қўймасак эди ўлдириб.
«Ҳа, ҳа, денгиз ўлган. Хоҳласанг, жоним,
Тоғларга кетамиз!» дердим шу онда,
Бирор-бир заҳару заққумдан холи
Гўша бўлса эди Ўзбекистонда!
Севгилим шунда ҳам мени тушунмай
Кийина бошласанг эди тўсатдан,
«Кетдик!» дердим, босиб тишга тишимни,
«Кетдик!» дейверардим бу аросатдан!
1987
Эски шеърлар
Сўфи Ўз сочимдан тўқиб оламан чакмон
Суягимдан ясайман пичоқ сопини
Мен сояни тўшаб ухлаяжакман
Соям ухляжак мени ёпиниб.
Юрак нима дейди,билмадим, лекин
Шахсан мен шунақа яшамоқчиман -
Умримдан бор роҳат, бор соя салқин,
Ҳаммасини юлиб ташламоқчиман.
Ва бу яратилган жазирамада
Ўткир хақ қуёши қолажакдир тоқ,
Токи насиб этсин менга бир марта
Умр эмас, Хақиқат учун йиғламоқ!
1986
Даҳрий
Мени маҳшар қўрқитар, қўрқитар Оллоҳ,
аммо қайғурмайман жаннат борасида,
Не бўпти бу ерда мен қилган гуноҳ
кўрилса у дунё идорасида!
Букаман ижоб этса тиз букиш,
Йўқ, мағрур эмасман керак жойида -
дунёнинг олдида тиз буккан киши
не бўпти тиз чўкса Оллоҳ пойида?
1983
Гарчанд
Йўқ, одим отмасман ортиқ сиз томон,
энди ўзга эрур мендаги ихлос,
гарчанд, излаганим изсиздир тамом,
гарчанд, эришганим эришдир холос.
Мақтана олмайман гарчанд мен бу ерда
аммо ҳуснбузар эмас бу - чандиқ.
Оқиб бораётган лоп-лоп Жайҳунда
Тоҳирмас, ўн(10) аср солинган сандиқ!
Гарчанд, мен суянган китоб бурдадир,
ва минг ямоғи бор ёпинганимнинг,
гарчанд, эргашганим ерда - мурдадир,
пойи ҳар ердадир топинганимнинг!
1985
Янги шеърлар
Ғариб дарахт Одамлар каби мен дунёни кезиб
ёза олмадим-ку шеьрий туркумлар,
чунки ота юртдан чиққаним сезиб,
тарк этарлар мени ҳижо, рукнлар.
Чунки келиши-чун кўзларимга ёш
пайдо бўлиши-чун илҳом юракда,
менга жуда зарур аччиқ бир қуёш,
кескин континентал иқлим керакдир.
Шундай экан, денгиз қирғоқларидан,
яшил ўрмонлардан менга сўз очма,
мен ёлгиз Туркистон тупроқларида
ўса оладиган ғариб оғочман...
1994
На гўзал
Бир ёнда ожизу, бир ёнда кучли
кураш бошлар экан тарафма-тараф
ожизнинг ёнини олганинг учун
"хоин" деб ном олмоқ нақадар шараф!
На шараф, халқини қул этган подшоҳ
"менинг душманим" деб сени атаса,
жазавага тушса исминг эшитган чоғ
китобингни ўқиб, йиртса, топтаса!
На шараф-ки зулмга "зулм!" деёлсанг,
бошингда ҳар куни синса-да таёқ,
шайтондан қўрқмаслик нақадар гўзал,
на гўзал ягона Оллоҳдан қўрқмоқ!
1994
Миш-миш
"Ўша сизлар билган шоир М.Солиҳ
аллақачон ўлган, йўқ бўлган, синган!
Дунёни тарк этиб дарвиш мисоли
берилган эмиш у тамоман динга!"...
Қани, тўгри бўлса авомнинг гапи,
аввалги М.Солиҳ ўлган бўлсайди,
юраги дарвишлар юраги каби
динга, фақат динга тўлган бўлсайди!
2003 Маҳшар кунида
Орзу этмакдаман: ҳисоб кунида
Раббим кўрар экан менинг ишимни,
менга "қулим Солиҳ" дейиш ўрнига
"солиҳ қулим" дея сасланишини..
2003 Ҳаё
Оллоҳим, авлиёлар жаннатни сендан
ҳаё этгани-чун сўрамадилар.
Мен эса сўрадим, сўрамасликдан
ҳаё этганим-чун сўрадим, ё Раб.
2003 ТАРАҚҚИЁТ ВА МАҚОЛ
Қримлик қардошларимга
Мана, тараққиёт қуёши балқди -
Бизлар ҳар нарсага қодирмиз бу кун.
Агарда истасак, бутун бир халқни
Бошқа сайёрага кўчириш мумкин.
Тараққиёт ёнида ожиздир мақол:
Эл оғзига элак топиш ҳам мумкин,
Агар биз истасак бугун, бемалол
Ойни этак билан ёпиш ҳам мумкин.
1986 АФСУН
«Йўқолсин зулм!» дедик,
Зулм дарров йўқолди.
«Яшасин ҳуррият!» дедик,
Ҳуррият яшади.
«Йўқолсин бойлар!» дедик,
Йўқолди бойлар.
«Яшасин йўқсуллар!» дедик,
Яшаяпти йўқсуллар.
1987 Қўрқув
Бу дунё мастликдир.кҚўрқяпман қараб:
Ҳеч кимдан қўрқмасмиш инсон мастликда -
сендан қўрқмасликдан қўрқяпман, ё Раб,
сенга сиғиняпман сиғинмасликдан!
2003
|
АФУ ЭТ МЕНИ
Тақлид этолмадим, сенга, Ватаним -
Сен каби бардошли бўлолмадим ҳеч.
Сапчиб турган эсам, айбситма мени,
Афу эт, ахир, мен ўлолмадим ҳеч.
Кечир сапчиб турдим оғир уятдан -
Тарихидан жудо бўлган халқ каби
Келажаги қаро инсониятдай -
Энг сўнгги лаҳзада турдим мен қалқиб?
Турдим, сапчиб турдим, ўзимга келдим,
Шаккок фарзандингни афу эт, ватан -
Гўзал кафанларни эгнимдан юлдим,
Тушдим, сакраб тушдим тилла тобутдан!..
1985
БЕЛБОҒ
Оқшом журъат этиб, бобом бисоти -
Ям-яшил белбоғни хуфия олдим
Ва уни ёздиму ёзган заҳоти
Ям-яшил оловнинг ичида қолдим -
Оловнинг забтига чидамай, туйқус
Белбоғни силкитган эдим, шу замон
Жаранглаб, тушди-ку ерга бир юлдуз,
Ярқираб кетди-ку тунда беомон!
Лекин ёнаверди лов-лов яшил ранг,
Мен уни сўнгги бор силтдим ҳойнаҳой -
Ҳушдан кетаётиб кўрдим-ку аранг,
Бу сафар жаранглаб тушди ярим ой!
1985
ТАШБЕҲСИЗ ШЕЪР
(Ёки Ленин, Сталин ва Брежнев хақида шеьр)
Буюк одам инжиқ бўлади сал
Бу ҳам бир фазилат албатта:
Дунёга келар у хоҳлаган мaҳал
Ва хоҳлаган жумҳуриятда.
Буюк одам камтар, бунақа одам
Туғилмай ҳам турар юз йиллаб баъзан.
Туғилгудек бўлса, мабодо,
Биздан яшириниб юрар мунтазам.
Биздан беркинади, чунки буюкнинг
Таъмаси йўқ биздан тариқча.
Камтарлик ҳам юкдир, бу юкни
«Тарихий зарурат», дерди тарихчи.
Ўша камтарлиги сабаб биргина,
У беркинмас бойлик, моли ортига.
У биздан инсоний беркинар,
Дейлик, ўз соқоли ортига.
Башарти, удумда бўлмаса соқол,
Буюкка етади оддий бир мўйлов.
Бизга шу мўйлов ҳам келса гар малол,
У қоши ортига беркинар даpров.
Қошни ҳам кўп кўрса ношукур давр,
Буюк одам ҳеч буғилмайди.
Фақат камтарона қилади сабр,
Удум эврилгунча, у туғилмайди.
1986
ОРЗУ ФУҚАРОСИ
Гарчанд йироқ насабим-наслим,
Бу дунёдан минг-минг розиман.
Мен бу ерлик эмасман асли,
Мен - орзунинг фуқаросиман.
Мен бу ерга келганим ҳамон
Тутқаздилар дарpов қўлимга
Умр учун бир рухсатнома,
Бир йўлланма битта ўлимга.
Дунёда энг мунис аёлни
«Шул заифа онанг», дедилар.
Учқур отли, учкур хаёлли
Мард йигитни «отанг», дедилар.
Қўл чўзишиб бепоёнликка,
Дедилар: «Шул эрур ватанинг!» --
Бағрим бўлди тилка ва тилка,
Кўзимдан ёш потради менинг!
Шундай экан, недан қўрқайин,
Ҳаммаси бор, нечун ўйланай -
Рухсатнома қўлимда тайин -
Чўнтагимда эса йўлланма!
1986
ШУНДАЙ ВАТАНИНГ БЎЛАТУРИБ
Шундай ватанинг бўла туриб,
Ёзасан юлдузлар ҳақида,
Чароғон кундузлар ҳақида,
Қошлари қундузлар ҳақида.
Шундай ватанинг бўла туриб,
Сен гуллар ҳақида куйлайсан.
Онангнинг ҳам кўзёшини сен
Шабнам дея ўйлайсан.
Шундай ватанинг бўла туриб,
Коинот ҳақида сўзлайсан.
Тошга уриш керак бўлган бошни
Гулчамбар учун шайлайсан.
Шундай ватанинг бўла туриб,
Қурол йўқ қўлингда.
Шундай ватанинг бўла туриб,
Қўрқасан ўлимдан!
1986
|
|
МАХЛУҚ
У бир махлуқ дунё боғида
Унинг турган-битгани қайғу -
Кишан йўқ-ку қўл, оёғида
Аммо эркин, эркни истар у.
У бир махлуқ, юрган бир дайди,
Йўқ, йўқ, юрмас, кўкларда учар,
У ўзининг нафратин ейди,
У ўзининг ғазабин ичар. Шундай махлуқ, унинг ёнида
Ҳар бир аёл кўринади тул.
«Келгинди»миш ўз ватанида,
Ўз уйида «номаҳрам»миш ул… Бас қил, махлуқ! Бас кил, дедим, бас!
Музламасин юзингда қаҳр -
Бу дунёда мумкин-ку яшаш,
Ватансиз хам мумкин-ку, ахир!
1985 САҲРОДИР КЎЗИМ
Кураш -
Бу сўзнинг маъносин
Болалигим билади фақат.
Қўлларимга қарайман:
Қаламга кўниккан қўлнинг
Қаламни синдирмоққа кучи етар холос.
Ҳамма ёзганларимни йиғиштириб ёқса,
Уч одамга гулхан бўлмайди.
Кураш.
Бу сўзнинг маъносини мендан сўраманг.
Мен йиғламоқ истайман фақат,
Кўзим эса caҳро,
Саҳродир кўзим.
1984
ТАЛАФФУЗ
Турибман. Унутдим кўксимдаги юк
Тош эмас, бир ҳовуч юраклигини.
Унутдим ким эди жаҳонда буюк
Ва кимдан қўрқишим кераклигини.
Кўзларим олдида туман тарқалди.
Турибман -кўрсатмас ҳеч ким йўл-йўриқ.
Ҳосилин тугатди, ҳувиллаб қолди
Бултур ёлғон учун очилган қўриқ.
Бари бир, рағбат йўқ менда ўлишга,
Талаффузи бузуқ келгинди сайёр -
Мен ҳар сўзим учун кулгу бўлишга,
Масхара бўлишга турибман тайёр.
1983
ДЕНГИЗ БЎЙИДА
Ҳаво ёмон. Дам олувчилар
Кириб кетар хоналарига.
Юз ўгириб денгиздан улар
Парда тортар ойналарига.
Ҳаво ёмон. Бемажол дайдир
Куя тушган булутлар кўкда.
Соҳилда-чи турар қандайдир
Ватанидан айрилган одам.
Мен биламан унинг кимлигин -
Яккамохов, бадавлат, нотинч-
Мен биламан, унинг жимлиги
Чидаб бўлмас соғинчдир, соғинч.
Ўша одам ҳавони бузган,
Ёмғирни ҳам чақирган ўша,
Ўша сабаб кўримсиз бизга
Бу шифобахш, жаннатий гўша!
Ахир, нима ҳаққи бор унинг?
Бу сизники, сизнинг ерингиз -
Боринг, уни ҳибсга олинг!..
Ё ватанин топиб берингиз…
1983
|
| |
|
